Mieniem zgodnie z art. 44 kodeksu cywilnego jest własność i inne prawa majątkowe. Jest to zatem ogół aktywów stanowiących majątek danego podmiotu. Własność chroniona jest także przez inne regulacje prawne, jak choćby najważniejszy akt prawny Konstytucję RP z 2 kwietnia 1997 roku, gdzie art. 64 Ustawy Zasadniczej stanowi, że Każdy ma prawo do własności, innych praw majątkowych oraz prawo dziedziczenia. Własność, inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej. Własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności.

Dodatkowo zgodnie z art. 79 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji.

Ochrona własności przewidziana jest także w prawie administracyjnym (art.. 28 k.p.a.) gdzie umożliwia się pełnoprawny udział właściciela w postępowaniu administracyjnym, którego efekt mógłby być dla tego właściciela niekorzystny. Stroną postępowania jest każdy, czyjego interesu prawnego dotyczy postępowanie.

Zgodnie z rozdziałem XXXV Kodeksu Karnego (art. 278 i nast.) ochroną prawnokarną objęto własność i inne prawa majątkowe, rozumianych w podobnym ujęciu, jak na gruncie cywilistycznym. Kodeks karny ochrania własność przed kradzieżą, celowym zniszczeniem, paserstwem oraz uszkodzeniem.

Na gruncie prawa cywilnego ochrona mienia rozumianego jako własność, przybiera dwie formy uprawnień właściciela danej rzeczy:

• roszczenia windykacyjnego – czyli żądania wydania rzeczy. Stosownie do art. 222§1 k.c. właściciel może żądać od osoby, która faktycznie włada jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba że tej osobie przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą.
• roszczenia negatoryjnego – żądania właściciela wobec osoby naruszającej własność stosowane w przypadku gdy naruszenie jego prawa własności nie polegało na pozbawieniu go władztwa nad rzeczą. Roszczenie to regulowane jest w art. 222 § 2 k.c., z którego wynika, że przeciwko osobie, która narusza własność w inny sposób aniżeli przez pozbawienie właściciela władztwa nad rzeczą, przysługuje właścicielowi roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zaniechanie naruszeń.

Dodatkowo właściciel może domagać się od tego kto dokonuje naruszenia własności tzw. roszczeń uzupełniających, polegających na żądaniach:

• o wynagrodzenie za korzystanie z cudzej rzeczy,
• o zwrot pożytków,
• o odszkodowanie za zużycie, pogorszenie lub utratę rzeczy.

Szkoda na mieniu i odszkodowanie

Generalną zasadą dochodzenia odszkodowań w takich wypadkach jest zaistnienie zdarzenia powodującego szkodę. Będą to więc: uszkodzenia, zniszczenia czy też kradzież rzeczy.

Najczęściej spotykane roszczenia odszkodowawcze za zniszczone mienie, to te z tytułu:

• uszkodzenia pojazdu,
• zalania mieszkania,
• zniszczenia nieruchomości,
• zniszczenia upraw,
• zniszczenia maszyn.

Zdarzenie powodujące szkodę, musi zostać udokumentowane. Dokumentacja szkody, przybiera najczęściej formę fotografii, protokołu policyjnego, zeznań świadków, protokołu czy też spisania oświadczeń.

Odszkodowanie za zniszczone mienie obejmować będzie Damnum emergens czyli rzeczywisty uszczerbek majątkowy, będący stratą faktyczną poniesioną na mieniu przez poszkodowanego, zaistniałą przez zdarzenie powodujące szkodę, a także Lucrum cessans stanowiącej utratę korzyści jakie poszkodowany spodziewał się osiągnąć, gdyby nie zdarzenie powstania szkody.

W postępowaniu sądowym, stosownie do art. 6 k.c. który nakłada ciężar udowodnienia faktów na osobie wywodzących skutki prawne, na poszkodowanym spoczywa obowiązek wykazania rozmiary szkody. W procesie o odszkodowanie ze zniszczone mienie, koniecznym jest zatem wykazywanie wartości uszkodzonej lub zniszczone własności, rozmiaru szkody itp. Niejednokrotnie niezbędna będzie pomoc biegłego sądowego powołanego celem weryfikacji twierdzeń stron.

Istotne jest także to, że szkoda na własności może powstać niekoniecznie w wyniku działania osób trzecich, albowiem możliwe jest działanie tutaj sił przyrody, zjawisk atmosferycznych czy też zwierząt.